8 niezwyk造ch wielkanocnych zwyczaj闚

S takie wielkanocne zwyczaje, kt鏎e znamy wszyscy. Pisanki, palemki, 鈍i璚onka. Ale ja dzisiaj przybli瞠 wam te lokalne, cz瘰to ludowe zwyczaje zwi您ane ze 鈍i皻ami, obchodzone wy陰cznie tylko w niekt鏎ych rejonach Polski...
畝ndary 畝ndary GRZEGORZ DEMBINSKI / East News

...na przyk豉d 畝ndary

S zwi您ane z pozna雟ka ζwic - dzisiaj dzielnic miasta, a dawniej wsi. Tradycja narodzi豉 si pod koniec I wojny 鈍iatowej i polega na tym, 瞠 w Lany Poniedzia貫k, w豉郾ie po porannej mszy w tamtejszym ko軼iele, rusza arcyciekawy korow鏚, a nim dziad, baba, nied德ied ze s這mianymi kulami przy nogach, ksi康z z kropid貫m i mi璠zy innymi 瘸ndarm na drewnianym koniu.

Przebiera鎍y smaruj dzieci sadz, m這de dziewcz皻a polewaj wod, a za s這dycze i drobinaki sk豉daj 篡czenia gospodarzom. Ale nie to jest nawi瘯sz atrakcj 畝ndar闚. Wszyscy czekaj na wspinaczk na komin piekarni. Wspina si kominiarz i baba, kt鏎a w czasie tej wspinaczki pojazuje majtki z wizerunkiem diab豉.

Wielkanic Wielkanic ZENON ZYBURTOWICZ / East News

妃iergusta

Za pieczenie chleba na tydzie przed Niedziel Palmow a do Wielkiego Tygodnia gospodynie mog造 narobi sobie k這pot闚, bo wierzono, 瞠 to mo瞠 sprowadzi susz na ca陰 wie. Winna gospodyni zostawa豉 ukarana wyrzuceniem jej i jej garnk闚 do pobliskiej wody. Czy taki zakaz obowi您ywa r闚nie w Wilamowicach nie wiem, wiem za to, 瞠 tu wci捫 篡wa jest tradycja 妃iergusta.

Niby chodzi o zmoczenie wod panien na wydaniu, ale r騜nica w tym, 瞠 鄉iergu郾icy musz by odpowiednio przystrojeni w pstrokate stroje, kapelusze z kolorow bibu陰 no i koniecznie, 瞠by ich nikt nie rozpozna, zak豉daj maski.

Z豉pane przez nich panny l康uj w wannie na rynku, ale oczywi軼ie si tym nie martwi, bo to wr騜y szcz窷cie i pomy郵no嗆.

Wielkanoc Wielkanoc FOT. ANNA KACZMARZ / DZIENNIK POLSKI / POLSKA PRESS / East News

R璚znie robione palemki

Nie ma 鈍i徠 wielkanocnych bez palemki. Ta tradycja przetrwa豉 do dzi wsz璠zie, ale nie wsz璠zie w tej samej formie. S bowiem miejsca w Polsce, w kt鏎ych Niedziel Palmow nazywa si kwietn lub wierzbn. I gdzie palemki obowi您kowo wykonuje si w豉snorecznie wierz帷 w ich niezwyk陰 moc.

R霩gi wierzbowe, ga陰zki bukszpanu, malin, porzeczek - ozdabiano kwiatkami, mchem, zio豉mi, kolorowymi pi鏎kami. Po po鈍ieceniu palemki bi這 si ni lekko domownik闚 i inwentarz, by zapewni im szcz窷cie na ca造 rok. Wierzono te, 瞠 po趾ni璚ie wierzbowego kotka mia這 zapewni zdrowie i chroni przed b鏊em gard豉.

Wykonany z palemki krzy篡k wtykano w pierwsz zaoran skib, by chroni豉 przed gradobiciem, ga陰zki wk豉dano tak瞠 pod pr鏬, by strzeg造 domownik闚 przed chorobami, a te zatkni皻e pod strzech chroni造 dom przed piorunami.

真r 真r Marszull/FOTONOVA/ East News

Pogrzeb 簑ru i 郵edzia

Wielkanocny st馧 ugina si wprost pod bogactwem smako造k闚 i pod wzgl璠em kulinarnym jest chyba jednak atrakcyjniejszy ni ten postny wigilijny. Nic dziwnego, sko鎍zy si okres wielkiego poszczenia, dawniej bardzo 軼i郵e przestrzeganego, i pora pofolgowa. I z tym w豉郾ie 陰czy sie kolejna ludowa 鈍i徠eczna tradycja - pogrzeb 簑ru i 郵edzia.

Po powstrzymywaniu si od jedzenia mi瘰a, cukru, a nawet nabia逝 i po ograniczaniu si do jedzenia praktycznie wy陰cznie 簑ru i 郵edzi, Wielki Pi徠ek przynosi wyczekiwany koniec wyrzecze. Urz康zano uroczysty pogrzeb 簑ru i 郵edzia. Wszyscy mieszka鎍y wsi z okrzykami rado軼i zakopywali w przygotowanym dole "znudzone" po篡wienie, z kt鏎ym rozstawali si na ca造 rok.

W niekt鏎ych regionach Polski zasypywano dodatkowo garnek z popio貫m, kt鏎y symbolizowa koniec smutku i nadej軼ia rado軼i, a 郵edzia z wielk ulg przybijano do drzewa.

Wielka Sobota w Warszawie Wielka Sobota w Warszawie MARIUSZ GACZYNSKI / East News

Bo瞠 Rany

Drogie s逝chaczki - czy wiecie na przyk豉d, 瞠 - je瞠li w Wielk Sobot obmyjecie twarz w wodzie, w kt鏎ej gotowa造 si jajka na 鈍i璚onk, to znikn piegi i inne mankamenty urody?! 疾 ju za p騧no? Nigdy nie jest za p騧no.

W ka盥ym razie na to, 瞠by zabra si za wychowanie m篹a. W ramach zwyczaju zwanego Bo篡mi Ranami to 穎ny ch這sta造 domownik闚 r霩gami. Dzieci dostawa造 na zapas na ca造 rok, w kolejno軼i od najstarszego na najm這dszym ko鎍z帷, ale co ciekawe to smaganie zaczyna這 si zawsze od m篹闚.

S逝chajcie - tradycja 鈍i皻a rzecz, mo瞠 pora j przywr鏂i powrzechnie? Aha! A propos jajek na 鈍i璚onk - dawnej to wy陰cznie kobiety zdobi造 jajka na Wielkanoc, a m篹czyznom nie wolno by這 nawet wchodzi do pokoju, gdzie je malowano! Do dzisiaj pisankami gdzie niegdzie gra si w walatk polegaj帷 na stukaniu si czubkami jajek lub toczeniu pisanek po stole, tak by si zderzy造. Wygrywa ten, kt鏎ego jajko rozbi這 pisank przeciwnika. Emocje... nadzwyczajne.

Siuda Baba Siuda Baba Lasyk/REPORTER / East News

Siuda Baba

安i皻a wielkanocne silnie wi捫 si z odej軼iem zimy. Do takiego wyp璠zania tej pory roku nawi您uje zwyczaj obecny jeszcze w niekt鏎ych podkrakowskich wsiach - ludowy zwyczaj Siudej Baby.

Nawi您uje jeszcze do s這wia雟kich obrz璠闚. Wed逝g poga雟kiej legendy, w 鈍i徠yni pod Kopcow G鏎 ognia strzeg豉 kap豉nka, kt鏎a wychodzi豉 z niej tylko raz do roku. Po to wychodzi豉, 瞠by znale潭 sobie nast瘼czyni. W obawie przed wybraniem, panny chowa造 si, gdzie tylko mog造!

W zwi您ku z pe軟ionymi obowi您kami Siuda Baba jest ca豉 czarna, bo ten 鈍i徠ynny ognie zdrowo j okopci. Tradycyjnie za niechlujn i usmolon Siud Bab przebiera si m篹czyzna, kt鏎y w towarzystwie Cygana i paru krakowiak闚 zbiera datki w鈔鏚 mieszka鎍闚.

Poczernienie twarzy przez Siud Bab to dobra wr騜ba, zwiastuj帷a pomy郵ny przysz造 rok, a pannie ma przynie嗆 szybkie zam捫p鎩軼ie. Chcecie na w豉sne oczy zobaczy jak to wygl康a? To wybierzcie si do Lednicy G鏎nej - p馧 godziny od Krakowa.

R瘯awka R瘯awka ANNA KACZMARZ / DZIENNIK POLSKI / POLSKA PRESS / East News

R瘯awka

To zwyczaj wielkanocny nawi您uj帷y do s這wia雟kich wiosennych Dziad闚, a znany i obchodzony jest w Krakowie. Tak stary, 瞠 i pono w samym Krakowie nie wiedz na pewno od czego wzi窸a si ta nazwa. Jedno z przypuszcze ustala, 瞠 pochodzi od kopca Kraka, kt鏎y podobno wzniesiono ziemi noszon w r瘯ach.

W ka盥ym razie polega rzecz na tym, 瞠 po stoku tego kopca toczono jajka, a co mo積iejsi r闚nie jab趾a, pierniki, szewskie placki, kt鏎e trafia造 prosto do r彗 biedniejszej ludno軼i i dzieci. Po przekopaniu wzg鏎za przeniesiono zabaw i wsp馧czesne 安i皻o R瘯awki odbywa si na Wzg鏎zu Lasoty i pod Kopcem Krakusa.

Pucheroki Pucheroki Chojnacki/FOTONOVA / East News

Pu-che-roki

Nazwa tajemnicza, ale tylko dla tych, kt鏎zy nie znaj krakowskich zwyczaj闚 wielkanocnych. ζci雟kie "puer", czyli ch這piec, odnosi si do krakowskich 瘸k闚 i ich danych kwest w czasie Niedzieli Palmowej. 畝cy wyg豉szali w ko軼io豉ch 瘸rtobliwe oracje i komiczne rymowanki. Z uwagi na niewybredne 瘸rty ch這pc闚, zakazano ich wyst徙ie w miejskim ko軼iele, wi璚 przenie郵i si na podkrakowskie wsie.

Do dzisiaj mo積a zwyczaj zobaczy w Bibicach, Zielonkach, Tomaszowicach i Trojanowicach, gdzie spotka mo積a ch這pc闚 z wysokimi, sto磬owymi czapkami z bibu造, ubranych w ko簑chy i z ubrudzonymi smo陰 twarzami. 如iewaj i wyg豉szaj oracje oparte na dawnych pie郾iach i wierszykach, za co dostaj drobne podarki zbierane do koszyka.